Sinds de rechter vorige week donderdag oordeelde dat de panden aan de Koppenhinksteeg ieder moment ontruimd mogen worden, staat het bestaan van de Vrijplaats definitief op losse schroeven. Opgeven zullen ze nooit, maar de vrijwilligers treffen alvast hun maatregelen.

Op de grond van een ijskoude zaal liggen matrassen en slaapmatjes gebroederlijk tussen de spuitbussen en verfkwasten waarmee de spandoeken voor demonstraties worden gemaakt. Hier brengen elke nacht tien tot twintig vrijwilligers de nacht door, om aanwezig te zijn wanneer de panden ontruimd worden. Vooral de nacht van zondag op maandag was spannend, omdat iedereen verwachtte dat het gezag toen wel eens in zou kunnen grijpen.

“We  verwachten dat ze een vroege maandagochtend uit zullen kiezen, als er geen winkelend publiek is. Dan kunnen ze ongestoord geweld gebruiken”, zegt Pim (20). De student Beeld en Geluid is als vrijwilliger bij de Vrijplaats betrokken en is ook een van de kandidaten op de lijst van Stem Terug, de programmaloze partij die meedoet aan de gemeenteraadsverkiezingen. Welke plaats op de lijst hij inneemt is onbelangrijk. “Als we een zetel krijgen zullen we werken met deelraadsleden die elkaar afwisselen en de programmapunten baseren op de inbreng van de achterban tijdens het wekelijkse publieke overleg in de zaal hier achter ons.”

De gemeenteraadsverkiezingen vormen voor de vrijwilligers de laatste strohalm. “Een nieuwe wind kan ervoor zorgen dat de Vrijplaats behouden blijft en het is nog hoopvoller als we zelf ook in de gemeenteraad zitten”, aldus Pim. Toch gaat men in sommige gevallen liever van het ergste uit. Zo is de Weggeefwinkel uit voorzorg leeggehaald en ontdaan van de waardevolle afzuiginstallatie. Het gevaar is namelijk dat men na ontruiming van de panden geen toegang meer krijgt tot de eigen inboedel. Om dezelfde reden is ook de centrale verwarming op de meeste plekken gedemonteerd.

Temidden van deze Spartaanse inrichting is de Linkse Kerk, een aparte ontmoetingsruimte, een warme haven voor de bezoekers. De activiteiten gaan er door zoals gewoonlijk. De barman schenkt biologische biertjes, een nieuwe vrijwilligster komt zich aanmelden en Tony Macaroni staat achter het fornuis om voor dertig mensen te koken. De meeste ingrediënten zijn afkomstig van donaties van de biologische markt of supermarkten. Een kwart van het voedsel bestaat uit zogeheten “skipped” producten, eten dat door winkeliers vroegtijdig wordt weggegooid en uit de vuilvermalers wordt gespaard door de bemanningsleden van de SoupFiets. Ik krijg voor op de terugweg vast een afgekeurd appeltaartje uit de voorraad mee. De kok vertelt trots dat hij op deze manier van vijf euro in de week rond komt.

Wellicht dat dit de reden is dat het besluit van de rechter op internet ontvangen werd met reacties als: “Alle belastingbetalers van Leiden van harte gefeliciteerd”. De vrijwilligers van de Vrijplaats zullen zich hier niet in kunnen vinden. Volgens de barman van de Linkse Kerk denkt iedereen dat krakers 24 uur per dag met kraken bezig zijn, terwijl bijna iedereen er een volledige baan bij heeft of voltijd studeert. Zelf werkt hij voor een woningbouwvereniging.

Ronald (38) is computerprogrammeur en tevens zes tot zeven dagen per week in de weer voor Bar en Boos, het muziekpodium van de Vrijplaats. Afgelopen zaterdag vond voorlopig het laatste concert plaats. “Ja, ik moest wel even huilen”, zegt de lange, stoere man met bruine dreadlocks tot op zijn schouders. “Het was echt geweldig dat wij een plek konden bieden aan de onbekendere bands.” Ronald maakt deel uit van de nachtploeg die hier blijft slapen. Hij heeft weinig hoop. “De kans dat we uiteindelijk niet ontruimd zullen worden is erg klein. Maar ik slaap er prima onder.”

Ondanks de dreiging is de sfeer in het café goed. Mensen komen er als vanouds samen om hun joints te roken, te discussiëren over Zen-ambities of om de nodige complottheorieën te bespreken. Naarmate de avond vordert druppelen steeds meer mensen van de nachtploeg binnen, klaar voor een nieuwe nacht in afwachting van het einde.