Het Programma Binnenstad heeft een looptijd tot 2025. Een lange periode waarin belangrijke elementen als economie en politiek een onstabiele factor kunnen vormen. Bovendien breekt over enkele maanden de jaarlijkse bouwvak weer aan en liggen alle bouwwerkzaamheden drie weken stil. Tijd om de opgestelde ontwikkellocaties uit het Programma Binnenstad Leiden eens onder de loep te nemen. Welke plannen zijn inmiddels gerealiseerd? Welke zijn er nog volop in ontwikkeling? Aan welke projecten moet nog worden begonnen? En zijn er plannen die uiteindelijk toch geen doorgang hebben gevonden? De onderstaande interactieve kaart biedt een overzicht.

“Even iets afmaken hoor”, zegt Merijn Tinga wanneer ik zijn atelier binnen wandel. De vonken schieten in het rond terwijl hij met een cirkelzaag een stoplichtpaal bewerkt. Achter hem doemt een metalen kunstwerk en een grote hoeveelheid piepschuim op. Na een rondleiding langs alle kunstwerken die zijn atelier rijk is nemen we plaats in het zonnetje, voor zijn atelier aan de Herengracht.

“Ik was docent op een middelbare school en na twee jaar had ik wel door hoe je les moest geven dus toen vond ik het geen uitdaging meer”, vertelt Tinga, die zijn baan als docent biologie aan de kant schoof om als kunstenaar aan de slag te gaan. “Ik dacht: ‘Ik ga naar Marokko fietsen, dat is meer uitdaging’. En toen ik daar was dacht ik: ‘Ik moet iets met kunst gaan doen ofzo’”. Thuisgekomen richtte hij met een vriend het Kunst Uitschot Team op, afgekort tot K.U.T. – “Dat was per ongeluk!” – en begon hij in 2003 met het illegaal plaatsen van kunstwerken. Drie strandpalen op het strand tussen Wassenaar en Katwijk werden door hen verzaagd tot kunstwerken.

Op heterdaad betrapt
Inmiddels is het K.U.T. vorig jaar opgeheven en voorziet Tinga Leiden zelfstandig van kunstwerken. Voor het eerst volledig herkenbaar onder zijn eigen naam. “Bij de Trafficosaurus is dat heel bewust gedaan. Eerst dat dacht ik nog: ‘Het moet anoniem’, maar toen dacht ik: ‘Nee het moet juist helemaal andersom. Ik moet het juist overbluffen. Juist die sociale media erbij. Juist hoe kunst in de toekomst waarschijnlijk in het openbaar beoordeeld gaat worden’”.

Begin april probeerde Tinga de hengst, merrie en veulen – gemaakt van verkeerslichten en lantaarnpalen – al te plaatsen op een rotonde bij Leiderdorp. Doordat hij op heterdaad werd betrapt door de Provincie mislukte die poging, maar nu staan de beelden al enige tijd met succes in Leiden. Borden op de rotonde roepen de voorbijganger op om te beslissen of het kunstwerk moet blijven staan. Op facebook en twitter kunnen mensen vier maanden lang hun mening kwijt. Voor de winter gaan de de ‘dieren’ weer ‘op stal’, maar Tinga hoopt dat hij zijn geesteskinderen daarna weer op de rotonde mag laten grazen.

Gekonkel
“Het gebruik van twitter en facebook en een online enquete is voor mij voor het eerst”, vertelt Tinga. “Geïnspireerd door de revolutie in Egypte. Mubarak is door facebook verdwenen, daarom dacht ik: ‘Dit is de culturéle revolutie. Iedereen gaat nu op die manier beelden neerzetten, uit zichzelf, en het publiek vragen of het mag blijven’. Dat leek me wel mooi”. Hij licht toe: “Ik ben er toch wel redelijk van overtuigd dat dit vaker gaat gebeuren, dat je het publiek vraagt wat het ervan vindt. Het is een logisch gevolg van deze tijd, van allerlei andere verkiezingen die er zijn over de meest onbenullige dingen”.

“Wat dat betreft is de linkse kerk natuurlijk knetterconservatief”, concludeert Tinga. “Het is gewoon allemaal gekonkel en als je er niet tussen zit dan kom je er niet bij. In de kunstwereld is dat heel sterk. Er wordt door een paar mensen bepaald wat kan en wat niet kan. En niet door het klootjesvolk. Dat heeft er geen verstand van en zegt dat zelfs letterlijk. Hoe vaak hoor je dat niet? ‘Het zal wel mooi zijn’. Of: ‘Je moet er meer van weten om het mooi te vinden’. Dat vind ik onzin.”

Met het illegaal plaatsen van kunstwerken en het betrekken van het publiek, geeft Tinga antwoord op de vraag wat er moet gebeuren als er steeds meer op kunst bezuinigd gaat worden. “Ik heb geen opleiding gedaan en de jongens waarmee ik werkte hadden dat ook niet. We hadden geen ingang bij galeries maar we hadden wél mooie stukken hout en wilden die wél laten zien.”

Nee-stemmers
De overlevingskans van illegaal geplaatste kunstwerken is – zo spreekt Tinga uit ervaring – zo’n vijftig procent. “Er zijn een aantal werken gedoogd en geadopteerd. Dus wat dat betreft een mooi resultaat. En die Trafficosaurus…”, vervolgt hij, “Die gaat het ook wel redden.”

Inmiddels is de enquete zo’n twee weken aan de gang en ziet het er naar uit dat de Leidenaren de Trafficosaurus al in hun hart gesloten hebben. Vooralsnog zien ruim negentig procent van de stemmers graag dat de beelden van Leiden hun vaste verblijfplaats maken. “Maar er zijn ook nee-stemmers”, merkt Tinga op. “Ook via de mail. ‘Nee’, staat er dan. Dan mail ik terug: ‘Waarom?’.

Ambtelijke kronkel
In de gemeente ligt het echter allemaal niet zo simpel, vertelt Tinga. “Ik heb van meerdere bronnen binnen de gemeente gehoord dat er enorme discussie is ontstaan. We proberen hard in contact te komen met Jan Jaap de Haan, de cultuurwethouder, maar die houdt alle deuren dicht. Ik denk dat hij geen keus heeft. Hij kan moeilijk vrienden van ons worden op Facebook.” Vrolijk voegt hij toe: “Ik vind het alleen gek dat hij ons nog niet followt op twitter.”

Toch is de kunstenaar ervan overtuigd dat het niet aan het enthousiasme van de gemeenteraadsleden ligt. “Ze zitten gewoon in een moeilijk parket want uiteindelijk vinden ze het allemaal wel grappig. Het is de ambtenarij, het denken in hindernissen en beperkingen. ‘Als we dit toestaan dan gaat straks iedereen dat doen’. Terwijl dat nooit zo is.” Verontwaardigd haalt hij herinneringen op over de eerder genoemde strandpalen. “Die heeft Rijkswaterstaat gewoon afgezaagd. Waarom? Wat voor ambtelijke kronkel in je hoofd moet je hebben om te bedenken dat je dat gaat afzagen omdat je bang bent dat de boeien die in zee liggen misschien ook beschilderd gaan worden?”

Terwijl de Trafficosaurus in Leiden de gemoederen nog even bezighoudt, mag ook Amsterdam zich alvast klaarmaken voor de illegale kunst van Merijn Tinga. “We zijn bezig om in Amsterdam van oude vuilnisbakken – straatmeubilair noem je dat – echt straatmeubilair te maken en illegaal te plaatsen.” Op de vraag of ook hier het publiek zijn stem mag laten horen via de sociale media antwoordt de kunstenaar: “Dat is wel een goed idee ja. Zo zal het moeten.”

Jan Jaap de Haan, Wethouder Cultuur, Werk en Inkomen, was niet bereikbaar voor commentaar.

Streetart in Leiden – Muurschilderingen in de stad from Nisse Benhaddaoui on Vimeo.

De in oktober 2010 begonnen renovatie werd vooraf gegaan door een sloop van de oude brug, met een langdurige blokkering van de waterweg tot gevolg. Dit trof de boten van onder andere Rederij Rembrandt, voor welke de Kippenbrug midden op de vaarroute door het historische centrum ligt. Aangezien de renovatie ook een versmalling van de oorspronkelijke doorvaartbreedte behelst, leek de vaarroute even permanent in gevaar te komen.

Volgens Paul Groenen, eigenaar van Rederij Rembrandt, is dit onmiddellijke gevaar afgewend. “Als ze niet aan het werk zijn, kunnen we er inmiddels wel gewoon weer door.” Desalniettemin bezorgt de geringe aandacht van de gemeente voor het watertoerisme hem kopzorgen. “Waar ik een klacht over heb ingediend, is het feit dat de route rondom Koninginnedag niet twee dagen, zoals afgesproken, maar vier dagen gestremd wordt.”
Het vaarverbod is een gevolg van het plaatsen van pontons met podia op het water van de Nieuwe Rijn, zoals ook afgelopen jaar het geval was. Groenen stelt dat de gemeente zich altijd naar de wensen van de horeca voegt.

Hij vindt de informatievoorziening vanuit de gemeente bovendien gebrekkig. “In plaats van dat ik het persoonlijk te horen krijg, mag ik het in de krant lezen.” Op de vraag of hij de schade die de rederij hierdoor lijdt kan inschatten, antwoordt hij bevestigend. “Het zijn al deze kleine dingen samen die het voortbestaan van de rederij uiteindelijk in gevaar brengen.”

De gemeente laat in een reactie weten dat het bericht over de stremming met Koninginnedag ‘per abuis’ in de krant heeft gestaan: het college neemt 19 april pas een besluit. Wel wordt toegegeven dat de renovatie van de Kippenbrug niet goed is aangekondigd naar de reders, maar dat men ‘in goed overleg tot een oplossing is gekomen over de doorvaartbreedte’.

Het project is een half jaar eerder klaar dan verwacht. Er waren tegenslagen. Grondvervuiling in de Kooitunnel en door een grondverschuiving bij het viaduct werden palen beschadigd en moest er opnieuw worden geheid. Maar andere werkzaamheden konden naar voren worden geschoven waarmee het tijdverlies weer kan worden ingehaald.

Wanneer de hoofdrijbanen klaar zijn, is de buurt nog niet uit de bouw. Op en rond de Kooitunnel zal het gebied verder worden ontwikkeld. Voor dit project Kooiplein zijn de plannen bekend maar de procedures moeten nog beginnen.

Ook het gebied op en rond het Zwarte Pad viaduct zal nog geruime tijd bouwoverlast hebben. Het viaduct is 50 meter breed en wordt, naast een veilige oversteekplaats, als park ingericht. Het nieuwe Stedelijk Gymnasium in de wijk is al in gebruik en de nieuwe moskee, naar verwachting, eind dit jaar. Maar dan zal het gebied aan de overzijde, Nieuw Leiden, nog verder worden uitgebouwd.

Eric Tollenaar, projectcoördinator bij de gemeente Leiden, geeft een compliment aan de buurt voor de verdraagzaamheid tijdens de bouw: “Wij hebben ons best gedaan om de overlast in de wijk, waar mogelijk, te beperken. Bijvoorbeeld voor het Marecollege zijn wij, tijdens de eindexamens vorig jaar, tijdelijk met heien gestopt.”

Verpleeghuis Overrhyn, dat pal naast de Kooitunnel staat, bevestigt dat de bewoners weinig over de bouw hebben geklaagd. Het allergrootste probleem is dat de mobiele cliënten al anderhalf jaar niet kunnen oversteken naar het Kooiplein waar het winkelcentrum is.

Ook Mounir Harsal, eigenaar van belwinkel Big City phone aan de Willem de Zwijgerlaan, ziet het moeizame oversteken als de enige overlast: “Natuurlijk heeft dit project mij omzet gekost. Maar deze ontwikkeling was hard nodig. Het is een goed plan; wat moet dat moet.” In zijn winkel hangt een artist impressie van het viaduct voor het raam.

De Kooitunnel kost 6.5 miljoen. Het Zwarte Pad viaduct 4.5 miljoen. Het project is in totaal op 44 miljoen begroot. “Dit bedrag zal naar verwachting niet worden overschreden,” aldus Tollenaar.

Deze enquête is interessant omdat Leiden veel fietsers telt: 87% van de Leidse bevolking tussen de 18 en de 75 fietst wel eens. Zo’n 62% van de 4500 ondervraagden fietst iedere dag en 77% minimaal een keer per week. Daarnaast is er ook nog een kleine meerderheid van 6% die wel een fiets heeft maar hem niet gebruikt.

Daarnaast is fietsen ook in opkomst onder de twee miljoen toeristen die ons ieder jaar bezoeken. Hoewel de meeste per trein komen of met de auto, gaat zo’n 6% met de fiets. Dat zijn toch al gauw 122,000 extra fietsen die stad moet herbergen per jaar.

Naar een klacht heeft de gemeente Leiden al geluisterd, want in het voorjaar van 2010 worden de fietspaden tussen Leiden en Den Haag opnieuw geasfalteerd. Volgens de website van de gemeente Leiden: ‘Onnodige bochten verdwijnen, de paden worden verbreed en geasfalteerd en waar nodig wordt de verlichting en bewegwijzering verbeterd. Het uiteindelijke resultaat: snelle, veilige en comfortabele fietspaden. Fietsers op deze paden hoeven maar weinig te stoppen, doordat ze zoveel mogelijk voorrang krijgen.’

De omgevallen en foutgeparkeerde fietsen zorgen voor een rommelig en chaotisch beeld. En dat wil de gemeente Leiden voorkomen. Zoals uit onderstaande collage blijkt, is er duidelijk behoefte aan meer fietsenstallingen en -rekken. Niet alleen bij het station, maar ook in de binnenstad.

File, de schrik van de automobilist. Foto: Rob Tiggelman (Flickr.com)

Een woensdag geplaatst stoplicht op de rotonde richting de toerit Leiderdorp zorgt voor files op binnenwegen. Het stoplicht is bedoeld om het afsnijden van de dagelijkse file op de A4 tegen te gaan, maar heeft als bijeffect dat het verkeer op de Persant Snoepweg in Leiderdorp vastloopt.

Rijkswaterstaat probeert uit alle macht te voorkomen dat automobilisten bij Leiderdorp de A4 afgaan en een stuk van de dagelijkse file afsnijden. Vorig jaar werd op de toerit bij Leiderdorp, voorbij de benzinepomp, al een stoplicht geplaatst, maar dat bleek niet afdoende. Automobilisten bleken nog een andere sluiproute te kennen om tussen Hoogmade en Zoeterwoude een halve kilometer van de file af te snijden.

Er werd daarom een stoplicht op de rotonde richting de toerit Leiderdorp geplaatst, maar dit leverde veel klachten op, laat een woordvoerster van Rijkswaterstaat weten. Het verkeer op de Persant Snoepweg liep behoorlijk vast, als gevolg van de wachtrijen voor het rode licht. Rijkswaterstaat haalde het stoplicht daarom weg.

Afgelopen woensdag werd het stoplicht in een andere opstelling teruggeplaatst, in een uiterste poging om het afsnijden van de files tegen te gaan. Niets doen was voor Rijkswaterstaat geen optie, aldus de woordvoerster. ‘Wij ondernemen actie omdat mensen in de omgeving last hebben van het sluipverkeer.’ Vooralsnog lijkt het teruggeplaatste stoplicht echter weinig rendement op te leveren. De doorstroming op de A4 is sinds woensdag verbeterd, maar het verkeer in Leiderdorp loopt wederom vast.

Aanstaande dinsdag gaan Rijkswaterstaat, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Leiderdorp om de tafel. De partijen bespreken dan of het stoplicht blijft staan, of definitief verdwijnt. ‘Het oordeel van de gemeente Leiderdorp is voor ons zeer belangrijk’, aldus Rijkswaterstaat.

Terrein bij studentencomplex (foto: Lidewij de Gier)

Het terrein krijgt een open karakter met een groene uitstraling. Dat betekent dat de betonnen muur, die het terrein scheidt van de Rijn en Schiekade, zal verdwijnen. Een laag metalen hek met beplanting komt ervoor in de plaats. De recreatieve waarde van het terrein wordt verhoogd door de plaatsing van bankjes.

Ook aan nieuwe parkeergelegenheid voor fietsen is gedacht. De verroeste fietsenstalling wordt vervangen en er komt een mogelijkheid om fietsen te stallen achter een afsluitbaar hek. Daarnaast wordt de verlichting in de fietsenstalling onder handen genomen.

SLS Wonen komt met de opknapbeurt van het terrein nadat het pand zelf de afgelopen jaren grondig is gerenoveerd. “Er is een nieuwe liftinstallatie geplaatst en de kozijnen van het pand zijn vervangen. Nu is het voorterrein aan de beurt”, aldus SLS Wonen.

Afhankelijk van de planning zal de vernieuwing van het terrein omstreeks mei/juni plaatsvinden. Een kleine make-over wordt het niet: de werkzaamheden zullen zo’n 5 tot 6 weken duren.