Foto door Helena Yacoubi

De echte grote show was met de paasdagen. Toen kreeg de Hortus botanicus Leiden allerlei inzendingen van collega-tuinen in het buitenland en de Nederlandse orchideeën vereniging. Die hebben er maar vier dagen gestaan. Desondanks bleven de bezoekers de dagen erna nog steeds in grote aantallen binnenstromen voor de collectie van de Hortus zelf. De grootste trots van Orchiade 2010 was de Pyroglossum, letterlijk vertaald: de Vlammende Tong. Van dit piepklein orchideetje afkomstig uit Nieuw-Guinea, zijn er momenteel maar 2 exemplaren bekend.

De tentoonstelling was vooral voor de botanische liefhebber erg interessant. “Je ziet dat er continu mensen langslopen. Op een normale dag is dat beduidend minder”, zegt een verantwoordelijke van de Hortus, “we mogen dan ook spreken van een groot succes!” Ook de reacties van bezoekers zijn erg positief: “Ik vind het ontzettend mooi”, zegt Hanna, “ik kom zeker een keertje terug!”

De Hortus Botanicus Leiden houdt regelmatig een tentoonstelling voor liefhebbers van bloemenpracht. Zo werden er in het voorjaar amarillo’s tentoongesteld en in de zomer komt er een show met vleesetende planten. Waarschijnlijk is de eerstvolgende tentoonstelling in het voorjaar want dan zijn de meeste soorten in bloei en dan is er ook het meeste te zien.

Leven op straat. Foto van Roel, via Flickr

In opdracht van de gemeente Leiden maakte GGD Hollands Midden in het najaar van 2009 een schatting van het aantal dakloze mensen in Leiden. De gemeente is met haar plannen ten aanzien van het terugdringen van dakloosheid bezig, zoals beschreven staat in de nota Volle kracht vooruit 2008-2013 Zuid-Holland Noord. Het beleid is in het kader van het beperken van de instroom in de maatschappelijke opvang en het bevorderen van de uitstroom. Om het beleid soepel te laten verlopen heeft de gemeente enkele afspraken gemaakt met de maatschappelijke opvang De Binnenvest in Leiden. Wim van ’t Veert, directeur van De Binnenvest, zegt: “Het heeft allemaal wel effect!”

Er is een verschil tussen residentiële- en feitelijke daklozen. Kunt u dat verschil uitleggen?
“Residentiële daklozen hebben een geschiedenis van dakloosheid en zijn van straat afgekomen maar ze maken op een of andere manier gebruik van de voorzieningen van de Binnenvest of een andere organisatie. Ze zitten dan in de dag- of nachtopvang van de Binnenvest en hebben daar een residentie. Mensen die écht op straat leven en slapen noemen we feitelijke daklozen. “

In Leiden is er ook een crisisopvang. Wat voor mensen komen daar terecht?
“Mensen die in de crisisopvang terecht komen hebben vaak een enkel probleem waar ze mee zitten. Ze komen daar terecht door schulden, omdat ze geen familie meer hebben waar ze bij terecht kunnen, failliet zijn of iets niet handig hebben aangepakt waardoor ze het huis uit moesten. De crisisopvang is dan de enige plek waar ze nog terecht kunnen.”

Wat is de gemiddelde verblijfsduur in de crisisopvang?
“In de crisisopvang mag je maximaal 3 maanden verblijven. Cliënten mogen eerst twee weken tot rust komen. Dan moeten ze zo snel mogelijk aan de slag met de maatschappelijk werker en de groepswerker. De schulden worden in beeld gebracht, ze worden ingeschreven bij de sociale dienst en hun zaken worden zo snel mogelijk op orde gesteld. Wij hebben afspraken met verschillende wooncorporaties waardoor we sneller een woning kunnen toewijzen. Als de samenwerking tussen ambulante begeleiders en algemeen maatschappelijk werkers goed gestuurd wordt en als er onder de verschillende professionals en hulpverleners goede afspraken gemaakt worden, moet het goed gaan.”

Worden er ook actief mensen van straat gehaald?
“Er zijn daklozen die niet anders willen dan de hele dag op straat rondlopen. Ze hebben dan hun eigen illegale adresjes waar ze ‘s nachts kunnen gebruiken. We hebben natuurlijk het liefst dat die daklozen een vaste plek krijgen bij de nachtopvang zodat er door rust en regelmaat ruimte ontstaat om hen te helpen zichzelf belangrijke levensvragen te stellen en dan de nodige stappen te ondernemen. Daarom hebben we teams die mensen van de straat af halen en we merken dat er hierdoor steeds meer daklozen in beeld zijn bij ons.”

Ik kan me voorstellen dat wanneer deze mensen weer ‘zelfstandig’ gaan wonen, de buren daar niet altijd even blij mee zijn, klopt dat?
“Klopt. Vaak hebben deze mensen een actieve verslaving soms gecombineerd met een psychiatrische beperking. Ze gebruiken regelmatig in groepjes en zorgen voor overlast waardoor ze niet in een gewone flat kunnen wonen. Daarom zijn er in Leiden speciale spaceboxen beschikbaar gesteld. Dat zijn ‘woningen die tegen een stootje kunnen’. Hier kunnen mensen samenwonen zonder iemand lastig te vallen.”

Ook hier is een goed georganiseerde hulpverlening belangrijk?
“Het is inderdaad belangrijk dat deze mensen een goede begeleiding krijgen. Een casemanager geeft begeleiding en groepswerkers zorgen voor het goede huishouden. Soms wonen er samen drie of vier mensen onder een dak en dan worden er afspraken gemaakt over bijvoorbeeld eten en gedrag samen.”

Vroeger hoorde men wel eens dat hulpverleners niet van elkaar wisten wat ze deden. Is daar ondertussen verbetering in gekomen?
“Nu bestaat er een ketensamenwerking waarbij iedereen elkaar op de hoogte houdt. De gemeente Leiden is verantwoordelijk voor de opvang in de regio Zuid-Holland Noord. Vandaar dat meeste voorzieningen in Leiden te vinden zijn.”

Hoelang blijven mensen gemiddeld dakloos?
“De gemiddelde duur van dakloosheid over het algemeen is drie en een half jaar. In 2006 was dat nog vijf jaar. In het onderzoek van de GGD staat dat de duur van dakloosheid ligt tussen een maand en twintig jaar. Voor ruim vier van de tien daklozen is de dakloosheid vrij recent, namelijk korter dan een jaar. Twintig procent van de daklozen is ‘chronisch dakloos’, dat wil zeggen langer dan vijf jaar. Een derde is tussen de één en vijf jaar dakloos. In verhouding zin meer mannen dan vrouwen recent dakloos. Vrouwen zijn echter tweemaal zo lang dakloos.”

Is het aantal daklozen in Leiden de afgelopen jaren toegenomen, afgenomen of gelijk gebleven?
“In leiden zijn meer dan vijf op duizend mensen op straat. Van 454 daklozen in 2006 naar de 313 daklozen in het najaar van 2009. Een opvallende daling dus. Leiden heeft ook flink geïnvesteerd in de openingsuren en het aantal plekken in de nachtopvang. Dat heeft effect. Wij merken het ook steeds meer. Daklozen melden zich bij ons aan en die kunnen we hulp bieden.”

Zijn er afspraken over hoeveel mensen bij jullie terecht kunnen?
“Ja, de Binnenvest heeft afspraken gemaakt met de gemeente Leiden over hoeveel mensen er van straat gehaald worden en toegelaten worden in de nachtopvang. We rapporteren maandelijks netjes onze bezetting voor de gemeente Leiden. We zijn de afgelopen vijf jaar flink gegroeid. Vijf jaar geleden waren er zeventien plekken. In 2007 is dat opgehoogd naar vijfentwintig plekken en met Nieuwe Energie zijn er in 2009 veertig plekken gekomen. Tijdens de winteropenstelling vervallen alle schorsingen, zetten we bedden bij en zorgen we voor extra beveiliging.”

Dus ook extra kosten?
“Die voorzieningen kosten inderdaad veel geld en komt dat geld komt van de belastingcenten van ons allemaal. Economisch gezien moet er dus goed over nagedacht worden en er moet druk op liggen. We hebben honderdveertig medewerkers en het gaat om een omzet van zeven miljoen dus er moet verstandig mee om worden gegaan.”

Ondertussen heeft de gemeente Leiden het Regionaal Kompas ontwikkeld. Wat houdt dat in?
“In het Regionaal Kompas is  scherp en smart geformuleerd wat de doelstelling van de regio is op het terrein van daklozenzorg;  zoals in 2013 alle daklozen van straat. Dat betekent dat er o. a. voorzieningen moeten worden gerealiseerd, zodat mensen niet meer op straat zijn. Dat heeft twee doelen: overlastbeperking voor andere burgers en verbetering van de zorg.”

Wat is er nodig om het doel van 2013 te halen?
“De bijzondere woonvormen waar verslaafden niet snel overlast zullen veroorzaken maar waar iemand ook uitgedaagd wordt om een dagbesteding te zoeken. Als ze bijvoorbeeld op een industrieterrein wonen, kunnen ze daar iets in het beheer doen en zo ontstaat er weer ruimte voor andere doorgroei mogelijkheden. Het bouwen aan een netwerk buiten het circuit is belangrijk. Daarom hebben wij ook het maatjesproject waarbij vrijwilligers gekoppeld worden aan cliënten. Zij gaan dan samen zonder een programma van hulpverlening of zorg gewoon leuke dingen met elkaar doen.”

Gaat het doel behaald worden?
“Ik heb er vertrouwen in. Ik vind dat de ‘Nederlandse maatschappij’ de opvang van dak- en thuislozen fatsoenlijk heeft georganiseerd. Als je kijkt naar Duitsland waar mensen doodvriezen omdat ze geen plek hebben of in Brussel waar mensen in de metro moeten slapen, dat hoeft hier niet, we hebben gelukkig genoeg plekken gecombineerd met een geschikte hulpverlening. Daklozen zijn ondanks hun verslaving niet helemaal zonder mogelijkheden.”