Nu de economische crisis de basisbeurs op de tocht heeft gezet en papa’s niet meer zo bereidwillig zijn een heel decennium voor de studie van hun oogappeltje te betalen, zijn veel studenten genoodzaakt een bijbaantje te nemen. 84% van de studenten heeft een bijbaantje, een derde hiervan werkt in de horeca. Ook in Leiden staat menig student achter de bar of bedient in een restaurant. Hoewel het minimumloon voor een 21-jarige € 6.16 bedraagt, wordt er in de Leidse horeca vaak niet meer dan €5 per uur verdiend. “Je kan er de donder op zeggen dat alle restaurants in Leiden op zo’n manier werken.”
Studente Tinka Muthert solliciteerde bij restaurant Mejuffrouw Janssen. “Na de eerste proefdag vertelden ze me dat ik vijf euro per uur zou gaan verdienen, maar met fooi erbij zou dat neerkomen op ongeveer acht vijftig per uur. Ze hebben niet echt gezegd dat het zwart werk was maar dat moet wel want als 21-jarige hoor ik meer te verdienen. Vijf euro vind ik te weinig, daarvoor ga ik niet zwart werken.”
Volgens Lotte Wakkie, medewerkster bij restaurant Mejuffrouw Janssen verdient de gemiddelde student bij hen “ongeveer 8 á 9 euro inclusief fooi”. Exclusief fooi is dat “iets van 6 euro”.
Dan maar verder solliciteren bij een restaurant dat beter verdient? Mejuffrouw Janssen blijkt niet het enige restaurant in Leiden met loonafspraken die afwijken van de CAO. De 21-jarige Laura van Genegten ontdekte na haar eerste werkdag bij restaurant Kwebbelen dat ze per uur dat ze gewerkt had, vijf euro uit de kassa kreeg. “En daarvoor had ik dan een hele avond met blaren op mijn voeten rondgerend. Zwartwerken vind ik op zich geen punt maar voor vijf euro per uur kom ik gewoon mijn bed niet uit.” De eigenaar van restaurant Kwebbelen was niet bereikbaar voor commentaar.
“Ik kan je er de donder op zeggen dat alle midden – en kleine restaurants in Leiden zo werken” vertelt Patrick Rietbergen. Als intercedent bij JMW Horeca Uitzendbureau Leiden onderhoudt hij contacten met verschillende Leidse horecagelegenheden. “Het is eigenlijk een soort van grijs werken. Parttime werknemers krijgen een 0-urencontract aangeboden wat in de praktijk meestal 2 á 3 avonden werk betekend. Zij krijgen één van deze avonden wit uitbetaald en de overige avonden zwart. Fulltimers zijn wel altijd wit betaald, maar met parttimers kan je sjoemelen ”
Deze werknemers kunnen de uitbaters duur komen te staan. Per zwartbetaalde werknemer kan de belastingdienst boetes tot € 6700 opleggen. “Die controles bestaan om de uitbaters angst in te boezemen. Maar midden-en kleine restaurants worden eigenlijk nooit gecontroleerd” zegt Rietbergen. “Bovendien kijkt de belastingdienst vooral naar of het aantal werknemers dat je op papier hebt staan overeen komt met het eigenlijke aantal werknemers. Grote restaurants zoals stadscafé Van der Werff worden halfjaarlijks gecontroleerd, maar die kunnen zich dan ook witwerkers veroorloven.”
Volgens de website van FNV bondgenoten moet je je vakbond raadplegen wanneer je vermoedt dat je zwart werkt. Volgens diezelfde website kan je “flink in de problemen raken als je ontdekt wordt. In alle gevallen krijg je de Belastingdienst achter je aan en kun je alsnog de ontdoken belasting betalen.” Waarom zou je dan aan de bel trekken als je ervoor gestraft wordt?
“Ik heb het nog nooit echt een zaak meegemaakt waarbij iemand al langer zwart werkte voor hij ons inlichtte”, aldus een servicemedewerkster van de FNV. “Bovendien zijn er maar weinig studenten lid van de FNV. Studenten maakt het niet veel uit dat ze zwart werken aangezien het maar een bijbaantje is en omdat ze later toch ander werk gaan doen.”
Tenzij de controles strenger worden ziet het er niet naar uit dat restauranteigenaren hun betalingsbeleid gaan veranderen. “Maar in een studentenstad als Leiden zullen er altijd genoeg studenten zijn die wel bereid zijn voor vijf euro te werken,” aldus Rietbergen. “Of het nu wit, zwart of grijs is.”
